Çalıştaylar Serisinin Yeni Adımı: Mısır
Paylaş

Çalıştaylar Serisinin Yeni Adımı: Mısır

15 Aralık 2020


İLEM İhtisas Tarih Çalışma Grubu’nun organize ettiği “Medeniyet Havzalarında Tarih ve Tarihçilik” temalı çalıştay serisinin ikincisi “Mısır Havzası” başlığı ile 12 Aralık 2020 Cumartesi günü İLEM TV Youtube kanalında gerçekleştirildi.

Düzenleme kurulunda bulunan Doç Dr. Abdulkadir Macit, Dr. Halil İbrahim Erol, Dr. Büşra Sıdıka Kaya’nın yürütücülüğünde gerçekleşen bu program gün boyu sürdü. Alanın önde gelen 12 akademisyeni Mısır havzasında gelişen tarih ve tarihçilik konularında hazırladıkları bildirilerini bu çalıştayda ilgililerine sundu.

Dört oturum olarak planlanan Medeniyet Havzalarında Tarih ve Tarihçilik II: Mısır Havzası Çalıştayı’nın açılış konuşmasını İLEM Yönetim Kurulu Başkanı Abdulkadir Macit yaparken ardından Çalıştay Düzenleme Kurulu Üyeleri İbrahim Halil Erol ve Büşra Sıdıka Kaya da söz aldı.

Etkinliğin öneminden bahseden Macit, gerçekleşen çalıştayların yayına dönüşeceğini de tekrar hatırlattı. Çalıştay serisinin ilki olan İran Çalıştayı’nın da ilerleyen günlerde kitaplaşacağının müjdesini verdi. Söz alan Halil İbrahim Erol ise çalıştayın en önemli katkısının sahada çalışan araştırmacılara derli toplu bir çalışma sunacağını belirtti. Büşra Sıkıda Kaya’nın programa katılan isimlere ve etkinliği düzenleyen İLEM ailesine teşekkürünün ardından oturumlara geçildi.

Açılış konuşması sonrası ilk oturum “İlk Dönem Mısır Tarih Kaynakları” başlığıyla Prof. Dr. Fatih Yahya Ayaz moderatörlüğünde başladı. İlk oturumun konukları, Prof. Dr. Nadir Özkuyumcu, Prof. Dr. Aydın Çelik ve Dr. Harun Yılmaz oldu.

İlk sözü alan Özkuyumcu “Fethinden Tolunoğulları Sonuna Kadar (642-905) Dönemin Kaynakları Üzerine Bir Değerlendirme” başlıklı sunumunda “Oryantalistler İslam tarihinde hadisler ve nakillerin ilk 200 yıl boyunca yazıya geçirilmedigini sözlü rivayetleri vasıtasıyla nakledildiğini iddia ederler. Oysa İslam tarihinin ilk dönemlerinden itibaren ravilerin nakilleri yazılı metinlerin varlığına işaret eden delillere sahiptir” dedi.

Ardından “Fatımiler (909-1171) Dönemi Kaynakları Üzerine Bir Değerlendirme” başlıklı sunumu ile Prof. Dr. Aydın Çelik söz aldı. Çelik, “Fâtımîler tarihinin en önemli kaynakları bilhassa kuruluş dönemine dair verdikleri bilgiler sebebiyle kadı en-Numan'ın iftihadid-Dave, ed-dai İdris el-kureyşî'nin Uyûnu'l-Ahbâr adlı eserlerdir.” vurgusu yaptı.

İlk oturumun son sunumunu ise “Zengî ve Eyyûbî Dönemi İlim Hayatının Kaynakları" başlığıyla Dr. Harun Yılmaz gerçekleştirdi. Yılmaz, “Müesseselere dair eserler, ilmi kurumları başta fiziki yapıları ve vakıfları olmak üzere ilmi kurumlar hakkında her türlü bilgiyi istifa etmeleri, müderrislerin biyografileri, kurumların kuruluş hikayelerini içermeleri sebebi ile son derece önemlidir.” dedi.

Konuşmacıların sunumlarının ardından ilk oturum müzakere edildi.

İkinci oturum saat 12:00 itibariyle "Memlük Dönemi Mısır Tarihi Kaynakları" başlığıyla Prof. Dr. Cengiz Tomar moderatörlüğünde; Prof. Dr. Fatih Yahya Ayaz, Dr. Büşra Sıdıka Kaya ve Dr. Öğr. Üyesi M. Fatih Yalçın’ın katılımıyla başladı.

Konukları tanıtan Tomar, ilk sözü “Mısır Tarihçiliğinin Velûd Dönemi: Memlükler’de Tarih ve Müverrihler (1250-1517)” başlıklı sunumunu gerçekleştirmek üzere Prof. Dr. Fatih Yahya Ayaz’a verdi. Söz alan Ayaz, “Memlük devri tarihçiliği insanların merakını çekecek konuların işlendiği magazinel tarihçilik olarak tarif edilebilir. İşlenen konuların çeşitliliği ve renkliliği son derece kayda değerdir.” diyerek dönemin tarih anlayışına dair tespitlerde bulundu.

İkinci sunum için sözü Dr. Büşra Sıdıka Kaya aldı. “Moğol İstilaları Sonrası Tarihi Yeniden Kurgulamak: Memlük Tarih Yazıcılığı” başlığıyla sunumunu gerçekleştiren Kaya, “Memlükler döneminde kaleme alınan eserlerde devrin kozmopolit yapısının tarihi eserlerine yansıdığı görülür. Ayrıca Farklı milletler ve topluluklardan alınan kelimelerin tarih eserlerine yansıması oldukça yoğundur.” Sözüyle Memlükler döneminin etnik yapısına da değindi.

Oturumun son konuşmasını ise Dr. Öğr. Üyesi M. Fatih Yalçın “Memlükler Döneminde Kâdılkudât Tarihçiler Üzerine Bir Değerlendirme” başlığıyla gerçekleştirdi. Yalçın, Kadılkudat görevini yapan tarihçilerden bahsederek, “Ulema sınıfına mensup olan bu tarihçiler ve eserleri ile ulema sınıfı içerisindeki rekabeti takip etmek ve bilgi edinmek mümkün olmaktadır.” dedi.

Sunumların ardından yapılan müzakere ile ikinci oturum sonlandı.

Çalıştayın üçüncü oturumu ise "Osmanlı Dönemi Mısır Tarihi Kaynakları" başlığıyla saat 14:00'da başladı. Prof. Dr. Süleyman Kızıltoprak’ın moderatörlüğünde başlayan oturumda dört sunum gerçekleşti. Prof. Dr. Özen Tok, Fatma Zehra Beyaz, Halil İbrahim Erol ve Prof. Dr. Süleyman Kızıltoprak’ın sunum yaptığı oturumda ilk sözü Prof. Dr. Özen Tok aldı.

“XVII. ve XVIII. Yüzyıl Mısır’ında Tarih Yazımı ve Tarihçileri Üzerine Bazı Değerlendirmeler” başlıklı sunum ile söz alan Tok, “Mısır tarihiyle ilgili verilen eserlerde dil bakımından tabi Arapça var ama bunun yanı sıra Türkçe yazılmış eserlerin olduğunu da görüyoruz.” İfadelerini kullandı.

İkinci sunumda ise “XVIII. Asır Mısır Tarih Kaynakları Üzerine Bir Değerlendirme” başlığı ile Fatma Zehra Beyaz söz aldı. Beyaz, “18. asırda, Osmanlı merkez siyasetine asker ve ulema zümreleri damgasını vurmuştur. Bu olgu, taşraya da her anlamda yansımış; Mısır’da siyasetten kültür yaratımına kadar bu iki zümrenin etkinlikleri son dereceye çıkmıştır.” dedi.

“Uzun Mısır Yüzyılının Tarihini Yazmak: XIX. Yüzyıl Mısır Tarihinde Kaynak Olarak Kronikler” başlıklı üçüncü sunum için söz alan Halil İbrahim Erol, “Fransız işgali bu dönemdeki tarih yazımına ciddi manada tesir etmiştir. Fransızların neden bu bölgede bulunduklarını açıklayan ve işgali gerekçelendirmeye çalışan metinler söz konusudur.” İşgallerin tarih yazımına tesirinin altını çizdi.

Üçüncü oturumun son sunumunu ise Prof. Dr. Süleyman Kızıltoprak “Modern Çağda Mısır Tarihi Kaynakları Açısından Misyonerlik Çalışmaları” başlığıyla gerçekleştirdi. “Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın Osmanlı Devleti’nin bir valisi gibi değil de bir rakibi gibi hareket ederek hemen her alanda hayli iddialı modernleşme politikaları izlemiş olması Mısır’daki misyonerlik faaliyetleri için son derece elverişli bir ortam sağladı.” Sözüyle Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın modernleşme serüvenine ışık tuttu.

Oturum sonunda gerçekleşen müzakerenin ardından "XX. Yüzyıl Mısır Tarihi Kaynakları" başlıklı son oturuma geçildi. Saat 16:00’da başlayan son oturumda Prof. Dr. Nadir Özkuyumcu'nun moderatörlüğünde Doç. Dr. Hilal Görgün ve Dr. Hilal Livaoğlu Mengüç katıldı.

“Çağdaş Mısır’da Ulus Oluşturma Faaliyetleri Bağlamında Tarihyazımı” başlıklı ilk sunumda söz alan Görgün, “19. yy'ın sonunda Mısır'da ortaya çıkan ve Avrupa işgal güçlerine karşı olan vatanperver hareketle, 20. yy'ın ikinci çeyreğinden itibaren, 1. Dünya Savaşı sonrası Manda dönemlerinde gelişen ve Arap coğrafyasında görülen Arap milliyetçiliği karıştırılmamalıdır.” vurgusu yaptı.

Çalıştayın son sunumunu yapmak üzere “Dönüşen Kimlik, Dönüşen Tarih: Yüzyıl Dönümünden Temmuz Devrimi’ne Mısır’da Tarihyazımının Tematik ve Metodolojik Açıdan Değişimi Üzerine Notlar” başlıklı sunumuyla söz alan Dr. Hilal Livaoğlu Mengüç, “Bu dönemin tarihçilerinden Emin Sâmî Paşa bir taraftan bürokratik tarihçilik geleneğinin son örneğini teşkil ederken diğer yandan eserlerinde hâl tercümelerine, şiir kullanma gibi tarih yazıcılığı geleneklerini terk etmesiyle dikkat çekmektedir.” ifadelerinde bulundu.

Son sunumun bitmesinin ardından gerçekleştirilen müzakere ile çalıştayın dördüncü oturumu da sonlanmış oldu.

Program esnasında alınan notlar anlık olarak İLEM Twitter hesabında paylaşıldı.

Çalıştay serisinin ilki Medeniyet Havzalarında Tarih ve Tarihçilik I: İran Havzası çalıştayı geçtiğimiz Şubat Ayında İLEM’de düzenlenmiştir. İlk çalıştay hakkında detaylı bilgi sahibi olmak için (https://www.ilem.org.tr/medeniyet-havzalarinda-tarih-ve-tarihcilik-i-iran-havzasi-calistayi) internet adresini ziyaret edebilirsiniz.