Tarihsel Süreçte Abbâsî Vezirliği


Halil İbrahim Hançabay

İslâm tarihinde resmî bir kurum olarak ilk defa Abbâsîler’le birlikte ortaya çıkan vezirlik müessesesi, II. (VIII.) asrın sonlarına doğru tam teşekküllü bir yapı haline gelmiş, IV. (X.) asrın başlarında ise güçlü vezir ailelerinin de etkisiyle hemen hemen son kudretli dönemini yaşamıştır. Râzî-Billâh’ın İbn Râik’i resmen emîrü’l-ümerâ olarak tayin etmesiyle güç ve yetkisi önemli ölçüde azalan vezirlik kurumu, Büveyhîler’in Bağdat’ı işgal etmesiyle (334/946) işlevini neredeyse tamamen yitirmiştir. Nihâyet Büveyhîler’in Bağdat’taki varlıklarının sona ermesinden kısa bir süre önce Kâim-Billâh’ın, kâtibi İbnü’l-Müslime’ye resmen vezir unvanını vermesiyle (437/1045) vezirlik kurumu tekrar işlerlik kazanmıştır. Ancak Arslan el-Besâsîrî tehlikesinin bertaraf edilmesinin ardından (451/1060) Abbâsîler’de Selçuklu nüfuzu dönemi başlamış ve vezirlik kurumunun işleyişinde Selçuklu sultanı ve vezirinin etkisi yoğun bir şekilde hissedilmiştir. Bu etki Muktefî-Liemrillâh’ın (530-555/1136-1160) halifeliğine kadar, azalarak da olsa, devam etmiştir. Sunumda halifenin ve onun vekili olarak vezirin güç ve otoritesindeki değişim dikkate alınarak iki asırdan biraz daha uzun bir zaman dilimi içerisinde vezirlik kurumunun tarihî gelişimi ve işleyişi üzerinde durulacaktır.

Tarih Başlangıç Bitiş Yer
04 Kasım 2017 17:30 İlmi Etüdler Derneği
Takvime Ekle
Tarihsel Süreçte Abbâsî Vezirliği
İlmi Etüdler Derneği