Dakiku’l-Kelam: Klasik Dönem Kelamında Bilim ve Felsefe

Klasik dönem kelâmının ayırt edici özelliklerinden biri, kelâmcıların “dakîku’l-kelâm” diye isimlendirdikleri bilim ve felsefenin ilgi alanına giren konularla yoğun bir şekilde meşgul olmalarıdır. Onların varlık, yokluk, cisim, atom, boşluk, hareket ve nedensellik gibi konulsrla meşguliyeti II./VIII. Yüzyılın sonlarına uzanmakta ve İslam medeniyeti tarihinde bir ilk olma özelliği taşımaktadır. Kelâmcılar İslâm medeniyetinde bilimsel ve felsefi konuları ilk defa tartışan düşünürler grubu olmakla birlikte, İslâm bilim ve felsefe tarihinde kendilerine hak ettikleri bir konumun verildiği söylenemez. Kelâm kitaplarında fiziğe dair konuların genelde itikâdî konularla birlikte ele alınması onların çalışmalarının daha çok ilahiyat sahasına ait görülmesine ve kelâm ilminin bilimle ilişkisinin sınırlı bir şekilde tasvir edilmesine neden olmaktadır. Halbuki onların çalışmalarına yakından bakıldığında, kelâmcıların kullandıkları kavram ve teorilerin gelişmişliği, ayrıca bu türden konuları sadece karşıt düşünce gruplarıyla değil, birbirleriyle de tartışmaları, klasik dönemde kelâm ilminin bilim ve felsefe ile ilişkisinin çok daha derin ve kapsamlı olduğunu göstermektedir. Bu derste klasik dönem kelamcılarının “dakiku’l-kelâm” başlığı altında ne türden bilimsel ve felsefi konularla meşgul oldukları ele alınacaktır. Dersin İslâm düşüncesinde bilim ve felsefenin gelişime kelâmcıların yapmış oldukları somut katkıların net bir şekilde görülmesini sağlaması umulmaktadır.

BAŞVURU

Program öncesinde gerekli olan ön okumalar

1. Bulğen, Mehmet, “Klasik Dönem Kelâmında Dakiku’l-Kelâmın Yeri ve Rolü”, İslâm Araştırmaları Dergisi, 2015, sayı: 33, s. 39-72.

2. Heinen, Anton M., “Kelâmcılar ve Matematikçiler Süregelen Neticeleriyle Bir Tartışmanın İzleri”, çeviren: Mehmet Bulğen, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi [İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü Dergisi] [MÜİFD], 2012/2, sayı: 43, s. 305-320.

3. Ess, Josef van, "Ebû İshâk en-Nazzâm Örneği Üzerinden Kelâm-Bilim İlişkisi", çeviren Mehmet Bulgen, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2014, sayı: 46, s. 267-286

4Alnoor Dhanani, "V/XI. Yüzyıl Kelam Fiziğinin Problemleri", KADER, Cilt: 13, Sayı: 2, 2015 Sayfa: 862-885.

5. Sabra, A. I., “Ortaçağ İslâm Kelâmında Bilim ve Felsefe On Dördüncü Yüzyılın Tanıklığı”, çeviren Mehmet Bulğen, Bilal Taşkın, Kelâm Araştırmaları Dergisi, 2016, cilt: XIV, sayı: 2, s. 610-653.

6. et-Tâî, Muhammed Bâsil, Kelâm Kozmolojisinin (Dakîku’l-Kelâm) Bilimsel Değeri, çeviren Mehmet Bulğen, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2010/2, sayı: 39, s. 149-162.

Programın Haftalık İzlencesi

1. hafta

GİRİŞ: Klasik Dönem Kelamının Dakîk ve Latîf Konuları

2. hafta

EPİSTEMOLOJİ: Klasik dönem kelamında bilginin tanımı, türleri ve kaynakları

       3. hafta

ONTOLOJİ: Kelamda Mevcud/Ma’dum, Kadîm/Hadis ve Vacip/Mümkün kavramları

4. hafta

KOZMOLOJİ: Klasik dönem kelamcılara göre evren ve bileşenleri

5. hafta

ATOMCULUK: Kelamda atomculuğun ortaya çıkışı, gelişimi ve eleştirisi

6. hafta

FİZİK: Kelamcılara göre boşluk, hareket, değişim, oluş ve bozuluş

7. hafta

NEDENSELLİK: Kelamda adet nazariyesi ve tabiat, itimat ve tevellüd kavramları

8. hafta

DOĞAL TEOLOJİ: Kelamda Tanrı’nın varlığının ve sıfatlarının ispatı (Hudûs Delili)



Tarih Saat Yer
02 Mart 2020 18:00 İlmi Etüdler Derneği
09 Mart 2020 18:00 İlmi Etüdler Derneği
16 Mart 2020 18:00 İlmi Etüdler Derneği
23 Mart 2020 18:00 İlmi Etüdler Derneği
30 Mart 2020 18:00 İlmi Etüdler Derneği
06 Nisan 2020 18:00 İlmi Etüdler Derneği
13 Nisan 2020 18:00 İlmi Etüdler Derneği
20 Nisan 2020 18:00 İlmi Etüdler Derneği