E-Bülten Kaydı

Kelam – Bilim İlişkisi (Modern)

Hoca: Mehmet Bulgen

Gün ve Saat: Cuma, 18.00 / 16 Mart – 4 Mayıs 2018 (8 Hafta)

 

 

 

 

 

 

 

Kelâm ilminin başta gelen özelliklerinden biri, fizik ve kozmolojiye dair tartışmaların önemli yer tutmasıdır. Klasik İslâm medeniyeti muhiti içinde fizik bilimlerini, özellikle de madde, boşluk, zaman, mekân ve hareket gibi konuları ilk defa tartışmaya başlayanların kelâmcılar oluşu dikkate değerdir. Kelâmcıların bu türden konulara ilgi duymalarının sebebi İslâm dininin itikâdî esaslarını temellendirip savunmak olarak görülse de kelâmcılar tarafından geliştirilen fizik teorilerinin gelişmiş yapısı onların bu türden konularla birer hakikat arayıcısı olarak da meşgul olduklarını ortaya koymaktadır. Ancak belli bir dönem sonrasında İslâm dünyasının içinde bulunduğu şartlara da bağlı olarak kelâmda bilimsel ve felsefi konulara ilginin azaldığı ve kelâmcıların bu türden konularda yeni şeyler üretmeye çalışmaktan daha çok öncekilerin mirasını tüketme yoluna gittikleri görülmektedir. Diğer taraftan bilim, geçtiğimiz yüzyılda gerçekleştirdiği keşif ve kuramlarla evren hakkındaki kavrayışımızın, insanlık tarihinin tümünde olduğundan daha büyük ölçüde artmasını sağladı. Fizik ve astronomi alanında meydana gelen bu gelişmelerin ortaya koyduğu yeni evren tasavvurunun birçok alanda etkileri oldu. Yeni kozmoloji, din ve hattâ felsefe ile ilişkisini kesme eğiliminde olan pozitivist bilim anlayışına son vererek, gerçekliğin ancak farklı bilgi alanlarının devreye girdiği bütüncül bakış açılarıyla kavranabileceğini kabul eden ve bu bağlamda bilimi, din ve felsefe ile ilişkiye zorlayan bir yaklaşımın ortaya çıkmasını sağladı. İşte bilimin evreni anlama ve kavramada insanlığa yepyeni ufuklar açtığı; din, felsefe ve bilim arasındaki sınırların inceldiği; bu bağlamda Tanrı’nın varlığı, evrenle ilişkisi, insanın evrendeki yeri gibi anlam arayışına ilişkin meselelerin bilimsel bir zemin üzerinden tartışıldığı günümüzde, Kelâm Bilim İlişkisi dersinin amacı, kelâmın ortaya çıkışından itibaren sahip olduğu, ancak daha sonra unutulmaya yüz tutan bilimsel boyutlarını hatırlamak; böylelikle de İslâm inanç esaslarını temellendirip savunmada günümüz anlam dünyasına hitap eden yeni yaklaşımlar geliştirebilmesini sağlamaktadır.

 

Ön Okumalar

1. hafta

- Bulğen, Mehmet, Klasik Dönem Kelâmında Dakiku’l-Kelâmın Yeri ve Rolü, İslâm Araştırmaları Dergisi, 2015, sayı: 33, s. 39-72.
- Bulğen, Mehmet, Kelam İlminin Kozmolojik Boyutları ve Günümüz Kozmolojisi, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2010/2, sayı: 39, s. 49-80.

2. hafta

- Bulğen, Mehmet, Kelâm İlminde Uluhiyet Bahislerinin Güncellenmesi Üzerine, İslâmî İlimlerde Metodoloji– VIII “Kelâm ve İslâm Hukukunda İçerik Sorunları” / Editörler: İlyas Çelebi, Mehmet Bulğen, 1. bs.—İstanbul: Ensar Neşriyat, 2017, s. 89-155;

- Yaran, Cafer Sadık, Yeni Doğal Teoloji ve Doğu İslâm Felsefesi Mirası, Tezkire: Düşünce, Siyaset, Sosyal Bilim, 2003, sayı: 31-32, s. 157-168

- Nidhal Guessoum, “Kelâmın Modern Bilimle Meşgul Olmasının Gerekliliği”, Güncel Kelâm Tartışmaları, s. 357.  

       3. hafta

- Barbour, Ian G., Bilim ve Din: Çatışma, Ayrışma, Uzlaşma, çev. Nebi Mehdi, Mübariz Camal, İstanbul: İnsan Yayınları, 2004.

- Yaran, Cafer Sadık, “Bilim-Din İlişkisinde Temel Felsefi Yaklaşımlar: Çatışma ve Ayrışma”, Felsefe Dünyası, 1996, sayı: 21, s. 21-41

- Düzgün, Şaban Ali, “Din-Bilim İlişkisinde Modeller ve Ortak Kavramlar”, Kelâm Araştırmaları Dergisi, 2006, cilt: IV, sayı: 1, s. 51-62

4. hafta

- Bulğen, Mehmet, Kelâm Atomculuğu ve Modern Kozmoloji, Ankara: TDV 2015.

Bulğen, Mehmet, “Atomdan Kuantuma: Fizikteki Gelişmelerin Kelama Etkisi”, Kelam Araştırmaları Dergisi, 2013, cilt: XI, sayı: 1, s. 243-251.

- et-Tâî, Muhammed Bâsil, “Kelâm Kozmolojisinin (Dakîku’l-Kelâm) Bilimsel Değeri”, çeviren Mehmet Bulğen, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2010/2, sayı: 39, s. 149-162

5. hafta

Bulğen, Mehmet, Fizik Tanrı’yı Gereksiz mi Kıldı? The Grand Design (Büyük Tasarım) Kitabı Üzerinden Bir Değerlendirme, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi [İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü Dergisi] [MÜİFD], 2011/2, sayı: 41, s. 143-166.,

Paul Davies, Tanrı ve Yeni Fizik, çev. Barış Gönülşen İstanbul: Alfa Yayıncılık 2017.

6. hafta

- Craig, William Lane, “Büyük Patlama ve Ötesi”, tercüme: Fehrullah Terkan, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2009, cilt: 50, sayı: 1, s. 165-178.

- Acar, Rahim, “Büyük Patlama Teorisi Kelâm Kozmoloji Argümanını Destekler Mi?”, Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2006, sayı: 14, s. 89-109.

- Dhanani, Alnoor, Büyük Patlama Kozmolojisi Üzerine Müslüman Bakış Açıları, çeviren Mehmet Bulğen, Kelam Araştırmaları Dergisi, 2013, cilt: XI, sayı: 2, s. 265-273.

7. hafta

- Taslaman, Caner, “Tanrı-Evren İlişkisi ve Mucize Sorunu Açısından Determinizm, İndeterminizm ve Kuantum Teorisi”, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2006/2, sayı: 31, s. 163-186.

8. hafta

- Buğdacı, Mehmet Sait, “Nöroteoloji mi Neoteoloji mi?”, Güncel Kelâm Tartışmaları, s. 183.

- Jerome A. Shaffer, Zihin Felsefesi Açısından Bilinç Ruh ve Ötesi. trc. Turan Koç. – İstanbul: İz Yayıncılık, 1991.

 

 

 

Program İçeriği

 

1. hafta

Tarihsel Arka Zemin: Klasik Dönem Kelâmında Bilim

2. hafta

Kelamın Modern Bilimle Meşgul Olması Gereken Başlıca Konular
(Evrenin Yaratılışı, İnsanın Evrendeki Yeri, Yaşamın ve İnsanın Yaratılışı/evrimi, Evrende İlahi Fiil, Mucizeler, İzafiyet, Entropi vs.)

       3. hafta

Günümüz Dünyasında Din-Bilim İlişkisi Modelleri: Çatışma, Ayrışma ve Uzlaşma

4. hafta

Kelam Atomculuğu ve Modern Kozmoloji

5. hafta

Fizik Tanrı’yı Gereksiz Kılabilir mi?
(Stephen Hawking’in The Grand Design (Büyük Tasarım) Kitabı Üzerinden Bir Değerlendirme)

6. hafta

Büyük Patlama Kozmolojisi ve Kelâm Kozmolojik Argümanı

7. hafta

Kuantum Fiziği, Determinizm ve İndeterminizm Tartışmaları

8. hafta

Nörobilim ve Zihin Felsefesi Işığında Ruh-Beden İlişkisi Problemi

 

-   A   +

İLEM - İlmi Etüdler Derneği

TARAFINDAN HOST EDİLMEKTEDİR.