E-Bülten Kaydı

Kelâm Bilim İlişkisi – I (Klasik)

Hoca: Mehmet Bulğen

Gün ve Saat: Perşembe, 18.00 / 19 Ekim – 7 Aralık 2017 (8 Hafta)

   

 

 

 

 

İslâm medeniyeti tarihinde bilim denilince genelde akla İslâm filozofları gelir. Kelâm ise daha çok ulûhiyet, nübüvvet ve ahiret gibi teolojik konuların tartışıldığı dini bir ilim olarak düşünülür. Fakat klasik İslâm medeniyeti muhiti içinde fizik bilimleri, özellikle de madde, uzay, zaman ve hareket teorileri, kelâm disiplini içindeki âlimler tarafından da tartışılmıştır. Kelâmcıların bu türden konulara ilgi duymalarının sebebi İslâm dininin itkâdî esaslarını savunmak (apolojetik) olarak görülse de kelâm fizik teorilerinin gelişmiş yapısı onların bu türden konularla birer hakikat arayışçısı olarak da meşgul olduklarını ortaya koyar niteliktedir. Diğer taraftan kelâmcıların bu problemlerle meşguliyetleri, onların genelde süreksizlik, atomculuk, boşluk ve âdet gibi kavramları benimsemelerinden de anlaşılacağı üzere, fiziklerinin Aristo karşıtı ruhunu ortaya koyar. Klasik dönem kelâmının fizik ve kozmolojiye dair boyutlarını konu olan bu derste, kelâmcıların bu türden konulara niçin ilgi duydukları, evrendeki cisimlerin yapısı ve işleyişi gibi konularda ne gibi teoriler geliştirdikleri, fiziğe dair problemleri birbirleriyle ve muhalifleriyle ne şekilde tartıştıkları, fizik teorilerinin teolojik meselelerle nasıl irtibatlandırdıkları gibi konular üzerinden durulacaktır.  

Program İçeriği

1. Hafta: Giriş: Kelâm İlminde Fizik Ve Kozmolojiye Dair Tartışmaların Yeri Ve Rolü 

2. Hafta: Erken Dönem Kelâmında Fizik ve Kozmolojiye Dair Tartışmaların Başlaması
(Erken Dönem Kelâmı Fizik Teorileri) 

3. Hafta: Kelâmda Atomculuk Görüşünün Doğuşu ve Gelişimi

4. Hafta: Atomcu Kelâmcılara Göre Madde, Boşluk, Zaman, Mekan ve Hareket

5. Hafta: Ebû İshak en-Nazzâm Ekseninde Kelâm Bilim İlişkisi
(Kümûn, Zuhur ve Tafra Teorileri)

6. Hafta: Kelâmda Süreklilik ve Nedensellik Tartışmaları

(Muammer’in Mana teorisi; Câhız’in Tabiat Görüşü, Arazların Bekâsı Sorunu, âdet, tevlîd ve i’timâd teorileri)

7. Hafta: Klasik İslâm Düşüncesinde Atomculuk Eleştirileri:

(Nazzam, Kindi, İbn Sina, İbn Hazm ve Maimonides örnekleri üzerinden)

8. Hafta: Müteahhirun Döneminde Kelâm – Bilim İlişkisi

 

Program Öncesinde Gerekli Görülen Ön Okumalar

1. Hafta

Bulğen, Mehmet, “Kelam İlminin Kozmolojik Boyutları ve Günümüz Kozmolojisi”, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2010/2, sayı: 39, s. 49-80;

Bulğen, Mehmet, “Klasik Dönem Kelâmında Dakiku’l-Kelâmın Yeri ve Rolü”, İslâm Araştırmaları Dergisi, 2015, sayı: 33, s. 39-72;

Ess, Josef van, “Niçin Kelâm?,” çeviren Mehmet Bulğen, İSAM Konuşmaları: Osmanlı Düşüncesi - Ahlâk - Hukuk - Felsefe - Kelâm = İSAM Papers: Ottoman Thought - Ethics - Law - Philosophy - Kalam, 2013, s. 247-266.

2.Hafta

Ebü’l-Hasan el- Eş'ari, Makâlâtü'l-İslâmiyyîn ve ihtilafü'l-musallin, tsh. Hellmut Ritter, Wiesbaden: Franz Steiner Verlag, 1963, II. Cilt

Heinen, Anton M., Kelâmcılar ve Matematikçiler Süregelen Neticeleriyle Bir Tartışmanın İzleri, çeviren: Mehmet Bulğen, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi [İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü Dergisi] [MÜİFD], 2012/2, sayı: 43, s. 305-320.

Hayrettin Nebi Güdekli, Kelâmın Tümel Bir Disiplin Olarak İnşâsı, Doktora Tezi, İstanbul: MÜSBE 2015.

Pretzl, Otto, “Erken Dönem İslâm’ın Atom Öğretisi”, çeviren Bilal Kır, Kelam Araştırmaları Dergisi, 2015, cilt: XIII, sayı: 1, s. 561-575

3. Hafta

Ess, Josef vann, “Mu'tezile Atomculuğu”, çeviren: Mehmet Bulğen, Kelam Araştırmaları Dergisi, 2012, cilt: X, sayı: 1, s. 255-274

Dhanani, Alnoor, “İslam Düşüncesinde Atomculuk”, çeviren Mehmet BULĞEN, Kelam Araştırmaları Dergisi, 2011, cilt: IX, sayı: 1, s. 393-400

Karadaş, Cağfer, “Kelam Atomculuğunun Kaynağı Sorunu”, Marife: Bilimsel Birikim, 2002, cilt: II, sayı: 2, s. 81-100

Karadaş, Cağfer, “Atomcu Düşünceler ve Kelâm Atomculuğu”, Kelâm Araştırmaları Dergisi, 2004, cilt: II, sayı: 1, s. 57-72

Dhanani, Alnoor, Kelam[cıların] Atomları ve Epikürcü Minimal Parçalar, çeviren Mehmet Bulğen, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi [İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü Dergisi] [MÜİFD], 2011/1, sayı: 40, s. 245-258.

Frank, Richard M., “Eş‘arî Tahlilde Madde ve Atom”, çeviren: Hüseyin Aydın, Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2001, cilt: III, sayı: 1, s. 95-109.

S. Pines, Mezhebü’z-zerre inde’l-müslimin, çev. Muhammed Abdülhâdî Ebû Rîde, Kahire: Mektebetü’n-Nehdati’l-Mısriyye, 1946/1365.

A. I. Sabra, “Kalâm Atomism as an Alternative Philosophy to Hellenizing Falsafa”, Arabic Theology, Arabic Philosophy: Essays in Celebration of Richard M. Frank (ed. James E. Montgomery), Orientalia Lovaniencia Analecta 152, Leuven 2006, s. 201.

4. Hafta

Macdonald, D. B., “Klasik Dönem Kelâmında Atomcu Zaman ve Sürekli Yeniden Yaratma”, çeviren Mehmet Bulğen, Kelam Araştırmaları Dergisi, 2016, cilt: XIV, sayı: 1, s. 279-297

Dağ, Mehmet, “Kelâm ve İslâm Felsefesinde Haraket Kuramı”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1981, cilt: XXIV, s. 221-248.

Dhanani, Alnoor, “V./XI. Yüzyıl Kelâm Fiziğinin Problemleri” (çev. Mehmet Bulğen), Kelam Araştırmaları Dergisi 13 (2015): 862-885.

Meymun, İbn, “İbn Meymûn’un Kelâmcıların Cevher-Araz Teorisine İlişkin On İki Mukaddimesinin Tercümesi”, çeviren Bilal Taşkın, Kelam Araştırmaları Dergisi, 2017, cilt: XV, sayı: 1, s. 219-246.

Ebû Reşîd en-Nîsâbûrî, el-Mesâil fi’l-hilâf beyne’l-Basriyyîn ve’l-Bağdâdiyyîn (nşr. Ma‘n Ziyâde-Rıdvân es-Seyyid), Beyrut: Ma‘hedü’l-inmâi’l-Arabî, 1979.

Metin Yıldız, İbn Metteveyh’in Kozmoloji Anlayışı, Doktora tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2015.

5.Hafta

Ess, Josef van, “Ebû İshâk en-Nazzâm Örneği Üzerinden Kelâm-Bilim İlişkisi”, çeviren Mehmet Bulgen, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2014, sayı: 46, s. 267-286

Aydın, Hüseyin, İbrahim en-Nazzâm’da Tabiat Anlayışı, İkinci Baskı, Nehir Yayıncılık, Malatya, 2003 (Muhammed Abdülhâdî Ebû Rîde’nin, İbrahim b. Seyyâr en-Nazzâm ve Ârâuhu’l-Kelâmiyyeti’l-Felsefiyye, Kahire, 1989 adlı eserinin 112-166 sayfaları arası varlık felsefesi ile ilgili bölümünün takdim ve notlarla Çevirisi).

Cengiz, Yunus, Nazzâm’ın Doğa Felsefesinde İ’timâd Hareketi: Ne’liği ve İşlevi, Milel ve Nihal: İnanç, Kültür, ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi, 2014, cilt: XI, sayı: 1, s. 143-168.

6.Hafta

Osman Demir, Kelamda Nedensellik: İlk Dönem Kelamcılarında Tabiat Ve İnsan, İstanbul: Klasik, 2015. 320.

Dağ, Mehmet, “İmam el-Haremeyn el-Cüveyni’de Nedensellik Kuramı”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1987, sayı: 2, s. 35-53

Demir, Osman, “Determinizm ve Okasyonalizm Arasında: Mu’tezile’de Tevlîd Düşüncesi ve Ehl-i Sünnetin Eleştirisi”, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2009, sayı: 36/1, s. 63-82.

Erdemci, Cemalettin, “İslam Kelâmında Kozalite Problemi”, Siirt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2014, cilt: I, sayı: 2, s. 11-32.

7.Hafta

Mehmet Bulğen, Klasik İslam Düşüncesinde Atomculuk Eleştirileri, İstanbul: Pasifik 2016.

Koloğlu, Orhan Ş. “İbn Hazm’ın Atomculuğu Reddi”, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2007, cilt: XVI, sayı: 2, s. 169-194.

Dhanani, Alnoor, “The Impact of Ibn Sīnā’s Critique of Atomism on Subsequent Kalām Discussions of Atomism”, Arabic Sciences and Philosophy, XXV (2015), p. 81.

Umut, Hasan, “Refuting Atomism in Al-Isharat Tradition”, Uluslararası 13. Yüzyılda Felsefe Sempozyumu Bildirileri, (ed. Murat Demirkol – M. Enes Kala), Ankara: Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, 2014, s. 606-625.

Lettinck, Paul, “Ibn Sînâ on Atomism: Translation of Ibn Sina’s Kitâb al-Shifa: el-Tabi’iyyât I: Al-Samâ’ al-Tabî’î, Third Treatise, Chapters 3-5’”, al-Shajarah, IV/1 (1999), s. 1-16.

8. Hafta

Sabra, A. I., “Ortaçağ İslâm Kelâmında Bilim ve Felsefe On Dördüncü Yüzyılın Tanıklığı”, çeviren Mehmet Bulğen, Bilal Taşkın, Kelâm Araştırmaları Dergisi, 2016, cilt: XIV, sayı: 2, s. 610-653.

Altaş, Eşref,” Fahreddin er-Râzî’nin el-Cevherü’l-ferd Adlı Risalesinin Tahkiki ve Tahlili,” Nazariyat: İslâm Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2015, cilt: II, sayı: 3, s. 75-170

-   A   +

İLEM - İlmi Etüdler Derneği

TARAFINDAN HOST EDİLMEKTEDİR.