E-Bülten Kaydı

Felsefe ve Edebiyat İlişkisi

Hoca: Ali Utku

31 Mart, 7 Nisan, 14 Nisan, 21 Nisan Cumartesi - 16.00

Nasıl adlandırılırsa adlandırılsın felsefe (veya hikmet) ve edebiyat (veya belles-lettres) –bilgi, varlık ve değer sorunlarına odaklı teorik bilgi ve embriyonik biçimde ona bağlanan estetik üretim– arasındaki sürekli ilişki, tarih boyunca indirgemeci yaklaşımları dışlayacak, ilgi çekici problematik biçimler kazanmıştır. Sürekli tartışma odağı olan bu ilişki, özellikle yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren disiplinlerin sınırlarının giderek belirsizleşmesiyle, disiplinler arası göçükteki çapraz geçişlerle daha kapsamlı bir hale gelmiş, kendi tarihsel bilincini de üretmiştir. Özellikle akademik alanda uzun süre –belirli felsefi ve edebi tutumlarla özdeşleşerek– egemenlik kazanmış bir yaklaşıma göre, son derece teknik sorunları aydınlatmayı ve açıklamayı amaçlayan felsefe ile bizi farklı düzeylerde, farklı tarzlarda ilgilendiren, hileyle, büyüyle ve kasıtlı gizemleştirmeyle dolu edebiyat radikal biçimde farklı iki yazım türüdür. Oysa felsefe, tarihi boyunca, Batı edebiyatındaki majör edebi türlerin hemen hepsini içeren farklı edebi biçimlerin çeşitliliği aracılığıyla ifade bulmuştur. Hatta Derrida gibi bir yakın dönem düşünürü –edebiyat ve felsefe hafızasını hâlâ korurken– “ne felsefe ne edebiyat olan ne de bunlardan birinin ya da diğerinin bulaştığı bir yazım tarzı” arayışından söz eder. Buna karşın edebiyatın da teorik ve teknik başvuruları yanında, bizzat felsefi görünüm kazandığı pek çok örneği tarihinde görebiliriz. Meşhur ifadeyle “Büyük edebiyat genellikle derinden felsefidir ve büyük felsefe genellikle büyük edebiyattır”. Bu durum bazı büyük filozof ve edebiyatçılarda örneklenir: Platon’un diyalogları malzemesini edebi biçimle sunar. Nietzsche ve Wittgenstein dramatik bir “aforistik üslup” ile yazarlar. Edebiyat bir tür felsefe olmaya soyunur. Aslında Shakespeare’in Romeo ve Juliet’i, Kafka’nın Dava’sı, Camus’nün Veba’sı, Conrad’ın Karanlığın Yüreği, Beckett’in eserleri gibi pek çok edebi örnek felsefi olarak adlandırılır.

“Felsefe ve Edebiyat İlişkisi” başlıklı dört haftalık konferanslar dizisinde bu problematik ilişki felsefeden edebiyata, edebiyattan felsefeye geçişlerle belirli yazarlar ve eserler, temel problem, kavram ve temalar üzerinden ele alınıp sorunlaştırılacaktır. Temel amacımız, bilinçli felsefe-edebiyat okuruna bu disiplinler arası ilişki üzerine, özellikle felsefede “dilsel dönüş” ve “etik dönüş” çağdaş uğraklarının sağladığı imkânlar çerçevesinde, metin-anlam-yorum teorisi tartışmaları odağında kurgu-gerçek, biçim-içerik, kavram-metafor, ifade-üslup, tekillik-evrensellik, etik-politik vb. problemler bağlamında eleştirel bilinç kazandırmaktır.

1. hafta

Felsefenin “Ötekisi” olarak edebiyat: “Felsefe öncesi” mitopoetik düşünceden, presokratik filozoflara, Platon ve Aristoteles’ten günümüze felsefe ve edebiyat arasındaki gerilimli ilişki, çatışma/uzlaşı.

Söylemler çatallanması ve retorik stratejiler.

(Mustafa Günay, Ali Osman Gündoğan (ed.), Felsefe ve Edebiyat, Çizgi Kitabevi Yayınları, Konya, 2014;

Vefa Taşdelen, vd. (ed.), Felsefe-Edebiyat Sempozyumu (29-30 Nisan 2015, Van) Bildiri Kitabı, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yayınları, Van, 2015; Parmenides, Doğa Hakkında, çev. Y. Gurur Sev, Pinhan Yayınları, 2015; Herakleitos, Fragmanlar, çev. Cengiz Çakmak, Kabalcı Yayınları, İstanbul, 2011;  Iris Murdoch, Ateş ve Güneş, çev. Serdar Rifat Kırkoğlu, Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 1992; Jean-Paul Sartre, Edebiyat Nedir?, Çev. Bertan Onaran, İstanbul, Payel, 1982; Platon, Devlet, Platon, Devlet X, çev.  S. Eyüboğlu- M. Ali Cimcoz, İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2010; Friedrich Nietzsche, Böyle Buyurdu Zerdüşt, çev. Mustafa Tüzel, İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2011)

2. hafta

Felsefenin edebiyat üzerindeki etkisi ya da “edebiyatın felsefîleşmesi”; epistemolojik, ontolojik, aksiyolojik temellerle felsefenin edebiyata yaklaştığı kanallar: karakterler, uzam-zaman, anlatı, kurgu-gerçek, tema, ifade-üslup, kavram-metafor, bakış açısı/dünya görüşü, etik-politik.

(E.M. Forster, Roman Sanatı, çev. Ünal Aytür, Milenyum Yayınları, İstanbul, 2016;

      3. Hafta

Şiir felsefe ilişkisi üzerine örnek metin tahlilleri: Rıza Tevfik’in Nakşî-i Akkirmânî, Oğlanlar Şeyhi İbrahim Efendi ve Şebüsterî okumaları; Hilmi Yavuz’un Şeyh Galib, Neşatî ve Akif Paşa okumaları Gadamer ve Derrida’nın Paul Celan okuması; Heidegger’in Hölderlin okuması (Rıza Tevfik, Dârülfünûn Felsefe Ders Notları, yay. haz. Erdoğan Erbay, Ali Utku, Çizgi Yayınları, Konya, 2009; Hilmi Yavuz, Sanat ve Edebiyat Üzerine Yazılar, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2005)

4. hafta

Kurgu (roman ve kısa öykü) felsefe ilişkisi üzerine örnek metin tahlilleri: Varoluşçu “sanatçı-filozof” Albert Camus: Saçma felsefesi bağlamında Yabancı, Düşüş ve Veba romanları (Ali Osman Gündoğan, Albert Camus ve Başkaldırma Felsefesi, Birey Yayınları, İstanbul, 1997)

Postyapısalcı Kafka okumaları: Derrida’nın Kafka’nın “Yasanın Önünde” öyküsü üzerine okuması ve Gilles Deleuze’ün Kafka: Minör Bir Edebiyat İçin eseri (Jacques Derrida, Edebiyat Edimleri, çev. Mukadder Erkan-Ali Utku, Otonom Yayınları, İstanbul, 2010; Gilles Deleuze, Félix Guattari, Kafka: Minör Bir Edebiyat İçin, Çev. Işık Ergüden, Dedalus Kitap, İstanbul, 2015.

Çalınan Poe; Psikanalitik Devekuşu Diyalektiği: Edgar Alan Poe’nun “Çalınan Mektup” öyküsünü dolayıma sokan yakın okumalar olarak Lacan’ın “Çalınan Mektup Üzerine Seminer”i ve Derrida’nın Lacan’ın “Seminer”ine verdiği eleştirel yanıt (Edgar Alan Poe, Jacques Lacan, Jacques Derrida, Çalınan Poe: Lacan ve Derrida, Psikanalitik Devekuşu Diyalektiği, der. ve çev. Mukadder Erkan, Ali Utku, Birey Yayınları, 2005)

-   A   +

İLEM - İlmi Etüdler Derneği

TARAFINDAN HOST EDİLMEKTEDİR.